Rocznie w Polsce notuje się około 7000 nowych przypadków nowotworów głowy i szyi, a około 3000 osób umiera z ich powodu. Ponad 80% tych guzów to raki płaskonabłonkowe wywodzące się z nabłonka wyściełającego drogi oddechowe i przewód pokarmowy.
Diagnostyka
Pierwszym etapem postępowania w tej grupie pacjentów jest dokładne określenie zasięgu choroby, jest to bardzo ważne, ponieważ leczenie (z wyjątkiem niektórych przypadków raka krtani) najczęściej wiąże się z okaleczającą interwencją chirurgiczną. Właściwa ocena zaawansowania pozwala także dobrze zaplanować postępowanie pooperacyjne i postawić prawidłową prognozę.
Obrazowanie głowy i szyi stanowi wyzwanie dla pozytonowej tomografii emisyjnej. Konieczna jest korekcja pochłaniania promieniowania, uwzględnienie dużej różnorodności metabolizmu glukozy w poszczególnych strukturach i jego znacznej zmienności osobniczej oraz licznych czynników wpływających na uzyskiwany obraz (np. żucie gumy przez chorego lub nie komfortowa pozycja podczas badania).
Opublikowano kilka doniesień dotyczących wykorzystania PET w stagingu zmiany pierwotnej. Autorzy stwierdzają, że tomografia pozytonowa nie wniosła nowych, istotnych informacji w porównaniu ze stosowanymi technikami (głównie CT, endoskopia, badanie fizykalne). U 5% pacjentów nie udaje się uwidocznić zmiany pierwotnej. Użycie FDG pozwala zobrazować guz u 20% do 50% z nich. Prace dotyczące zastosowania PET w stagingu węzłów chłonnych wykazują 10% przewagę tej metody nad CT i MRI zarówno pod względem czułości jak i swoistości. Podobne różnice stwierdzono badając skuteczność w obrazowaniu przerzutów odległych.
Terapia
Ocena skuteczności terapii jest kluczowa dla planowania dalszego postępowania. Radioterapia powoduje wzrost nasilenia utylizacji glukozy napromienianych tkankach oraz w ich okolicy. Zmiany te mogą się utrzymywać nawet przez 12 – 16 miesięcy i wymagają ostrożności przy interpretacji obrazu PET. Chorzy leczeni chemicznie doskonale nadają się do badania emisyjnego. Obniżenie metabolizmu do poziomu obserwowanego w normalnej tkance można zauważyć już po tygodniu skutecznego leczenia. Czułość i swoistość w wykrywaniu rezydualnej masy guza w tej grupie chorych wynoszą 90%.
Nawroty nowotworów głowy i szyi najczęściej występują w ciągu 24 miesięcy po zakończeniu leczenia. W piśmiennictwie wykazano, że najskuteczniejszą metodą w wykrywaniu nawrotu jest PET. W niektórych pracach badanie emisyjne obrazowało dwukrotnie więcej wznów niż tomografia transmisyjna (CT).
Podsumowanie
Konkludując wskazania do zastosowania PET w nowotworach głowy i szyi obejmują poszukiwanie zmiany pierwotnej, ocenę skuteczności leczenia (zwłaszcza chemioterapii) zarówno wczesną jak i po jego zakończeniu oraz poszukiwanie przerzutów odległych u chorych podejrzanych i diagnostykę wznowy.
